Abstract

Dijital teknolojilerin hızlı gelişimi çocukların günlük yaşam alışkanlıklarında önemli değişimlere yol açmış ve ekran temelli etkinlikler çocukların serbest zaman aktivitelerinde giderek daha fazla yer almaya başlamıştır. Akıllı telefon, tablet, bilgisayar ve televizyon gibi dijital ekranlı cihazların kullanımının yaygınlaşması özellikle çocukluk döneminde dijital ekran bağımlılığı riskini artırabilmektedir. Artan ekran kullanımı çocukların fiziksel aktiviteye ayırdıkları zamanın azalmasına ve sedanter yaşam davranışlarının yaygınlaşmasına neden olabilmektedir. Bu durum çocukların fiziksel ve psikososyal gelişimleri açısından çeşitli riskler doğurabilmektedir. Bu nedenle çocuklarda dijital ekran bağımlılığı ile fiziksel aktivite tutumlarının birlikte incelenmesi, çocukların yaşam tarzı davranışlarının anlaşılması açısından önemli bir araştırma alanı oluşturmaktadır.

Bu araştırmanın amacı, 9–13 yaş grubundaki çocuklarda dijital ekran bağımlılığı ile fiziksel aktiviteye yönelik tutumların; cinsiyet, yaş, aylık hane gelir düzeyi, kendisine ait oda varlığı ve günlük dijital ekran süresi gibi değişkenler açısından incelenmesi ve dijital ekran bağımlılığı ile fiziksel aktivite tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesidir.

Araştırma nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modelinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu 2025–2026 eğitim öğretim yılında Niğde il merkezine bağlı üç köy ilkokulu ve ortaokulunda öğrenim gören toplam 205 öğrenci ve ebeveynleri oluşturmaktadır. Katılımcıların %50,73’ü erkek (n = 104) ve %49,27’si kızdır (n = 101). Katılımcı öğrencilerin yaş ortalaması 11’dir. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından hazırlanan kişisel bilgi formunun yanı sıra Cansu Furuncu (2019) tarafından geliştirilen Problemli Medya Kullanım Ölçeği (Kısa Form) ve Osman Uyhan vd. (2023) tarafından geliştirilen Çocuk ve Gençlerde Fiziksel Aktivite Tutum Ölçeği kullanılmıştır.

Araştırmada elde edilen veriler SPSS 26.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov–Smirnov ve Shapiro–Wilk testleri ile incelenmiş ve verilerin normal dağılım göstermediği belirlenmiştir. Bu nedenle iki kategorili değişkenlerin analizinde Mann–Whitney U testi, üç ve daha fazla kategorili değişkenlerin analizinde Kruskal–Wallis H testi kullanılmıştır. Ayrıca değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır. Araştırmada istatistiksel anlamlılık düzeyi p < .05 olarak kabul edilmiştir.

Araştırma bulguları incelendiğinde problemli medya kullanım puanlarının yaş değişkenine göre anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir (χ² = 5.04, p > .05). Benzer şekilde problemli medya kullanım puanlarının aylık hane gelir düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaşmadığı görülmüştür (χ² = 7.05, p > .05). Kendisine ait oda varlığı değişkenine göre yapılan Mann–Whitney U testi sonuçları incelendiğinde de problemli medya kullanım puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (U = 3102, p > .05).

Çocuk ve gençlerde fiziksel aktivite tutum puanlarının incelenen değişkenlere göre dağılımı değerlendirildiğinde cinsiyet (U = 5119, p > .05), yaş (χ² = 2.67, p > .05), aylık hane gelir düzeyi (χ² = 3.72, p > .05), kendisine ait oda varlığı (U = 3685, p > .05) ve dijital ekranda geçirilen süre (χ² = 6.83, p > .05) değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadığı saptanmıştır.

Buna karşılık problemli medya kullanım puanlarının cinsiyet değişkenine göre anlamlı biçimde farklılaştığı belirlenmiştir. Yapılan Mann–Whitney U testi sonucunda erkek öğrencilerin dijital ekran bağımlılığı puanlarının kız öğrencilere göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (U = 4620, p < .05). Bu farklılığın düşük düzeyde bir etki büyüklüğüne sahip olduğu görülmektedir. Ayrıca dijital ekranda geçirilen süre ile problemli medya kullanım puanları arasındaki ilişki Kruskal–Wallis H testi ile incelenmiş ve ekran süresi grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunduğu belirlenmiştir (χ² = 13.92, p < .05). Yapılan post hoc analiz sonuçları, günlük ekran süresi 0–30 dakika olan öğrencilerin dijital bağımlılık puanlarının, günlük ekran süresi 3 saat ve 4 saat olan öğrencilere göre daha düşük olduğunu göstermiştir.

Bununla birlikte problemli medya kullanımı ile fiziksel aktivite tutumları arasındaki ilişki Spearman korelasyon analizi ile incelenmiş ve iki değişken arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (r = −.07, p > .05).

Sonuç olarak araştırma bulguları çocuklarda dijital ekran bağımlılığı düzeyinin özellikle cinsiyet ve günlük ekran süresi değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Erkek öğrencilerin dijital bağımlılık puanlarının daha yüksek olması ve ekran süresi arttıkça bağımlılık puanlarının yükselmesi, ekran kullanım süresinin dijital bağımlılık riskini artıran önemli bir faktör olduğunu göstermektedir. Buna karşın çocukların fiziksel aktiviteye yönelik tutumlarının incelenen demografik değişkenlerden anlamlı düzeyde etkilenmediği ve dijital ekran bağımlılığı ile fiziksel aktivite tutumları arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda çocuklarda sağlıklı yaşam davranışlarının desteklenmesi amacıyla dijital ekran kullanımının dengelenmesi, ebeveyn denetiminin artırılması ve çocukların fiziksel aktiviteye katılımını teşvik eden eğitimsel ve sosyal programların geliştirilmesi önerilmektedir.

Abstract

The rapid development of digital technologies has led to significant changes in children's daily life habits, and screen-based activities have increasingly become a prominent part of children's leisure time. The widespread use of digital screen devices such as smartphones, tablets, computers, and televisions may increase the risk of digital screen addiction, particularly during childhood. Increased screen exposure may reduce the time children allocate to physical activity and contribute to the spread of sedentary lifestyle behaviors. This situation may pose various risks to children's physical and psychosocial development. Therefore, examining digital screen addiction and physical activity attitudes together in children constitutes an important area of research for understanding children's lifestyle behaviors.

The aim of this study is to examine digital screen addiction and attitudes toward physical activity among children aged 9–13 in terms of variables such as gender, age, monthly household income level, having a personal room, and daily digital screen time, and to determine the relationship between digital screen addiction and physical activity attitudes. The study was conducted using a relational survey model within the framework of a quantitative research approach. The study group consisted of a total of 205 students and their parents studying in three village primary and secondary schools affiliated with the city center of Niğde during the 2025–2026 academic year. Of the participants, 50.73% were male (n = 104) and 49.27% were female (n = 101). The average age of the participating students was 11 years. In addition to a personal information form prepared by the researchers, the Problematic Media Use Scale (Short Form) developed by Cansu Furuncu (2019) and the Physical Activity Attitude Scale for Children and Adolescents developed by Osman Uyhan et al. (2023) were used as data collection instruments.

The data obtained in the study were analyzed using the SPSS 26.0 statistical package program. The normality of the data distribution was examined using the Kolmogorov–Smirnov and Shapiro–Wilk tests, and it was determined that the data did not follow a normal distribution. Therefore, the Mann–Whitney U test was used for the analysis of variables with two categories, and the Kruskal–Wallis H test was used for variables with three or more categories. In addition, Spearman correlation analysis was conducted to determine the relationships between variables. The level of statistical significance was accepted as p < .05.

The findings of the study revealed that problematic media use scores did not show a statistically significant difference according to the age variable (χ² = 5.04, p > .05). Similarly, problematic media use scores did not significantly differ according to monthly household income level (χ² = 7.05, p > .05). The results of the Mann–Whitney U test conducted according to the presence of a personal room also indicated no statistically significant difference in problematic media use scores (U = 3102, p > .05). When the distribution of physical activity attitude scores among children and adolescents was examined according to the variables, it was found that there were no statistically significant differences according to gender (U = 5119, p > .05), age (χ² = 2.67, p > .05), monthly household income level (χ² = 3.72, p > .05), having a personal room (U = 3685, p > .05), and daily screen time (χ² = 6.83, p > .05). However, problematic media use scores were found to differ significantly according to the gender variable. The results of the Mann–Whitney U test showed that male students had higher digital screen addiction scores compared to female students (U = 4620, p < .05). This difference was observed to have a low effect size. Furthermore, the relationship between daily digital screen time and problematic media use scores was examined using the Kruskal–Wallis H test, and a statistically significant difference was found between screen time groups (χ² = 13.92, p < .05). Post hoc analysis indicated that students who spent 0–30 minutes per day on digital screens had lower digital addiction scores compared to those who spent 3 hours and 4 hours per day. In addition, the relationship between problematic media use and physical activity attitudes was examined using Spearman correlation analysis, and no statistically significant relationship was found between the two variables (r = −.07, p > .05).

In conclusion, the findings of the study indicate that the level of digital screen addiction among children differs significantly according to gender and daily screen time variables. The higher digital addiction scores observed among male students and the increase in addiction scores as screen time increases suggest that screen usage duration is an important factor increasing the risk of digital addiction. On the other hand, physical activity attitudes of children were not significantly affected by the examined demographic variables, and no significant relationship was found between digital screen addiction and physical activity attitudes. In this context, it is recommended that digital screen use be balanced, parental supervision be strengthened, and educational and social programs that encourage children's participation in physical activity be developed in order to support healthy lifestyle behaviors among children.