Sosyal Politika Perspektifinden Çalışan Beslenmesi: Yemek Yardımı İstisnalarının Enflasyon Karşısındaki Durumu Üzerine Bir İnceleme
Author :
Abstract
Çalışanların yeterli ve dengeli beslenmesi, iş verimliliğini etkilemesinin ötesinde, iş sağlığı ve güvenliğinin (İSG) sağlanmasında kritik bir önleyici faktördür. Yetersiz beslenmeye bağlı gelişen fiziksel ve bilişsel yetilerdeki zayıflama, iş kazalarına ve meslek hastalıklarına zemin hazırlamaktadır. Bu çalışmanın amacı, işverenlere sunulan yemek yardımı vergi ve sigorta primi istisnalarının, çalışanların beslenme ihtiyacını karşılamadaki finansal yeterliliğini makroekonomik veriler ışığında değerlendirmektir. Araştırmada betimsel analiz yöntemi kullanılmış; 2017-2025 dönemine ait yasal istisna tutarları ile TÜİK Hizmet Üretici Fiyat Endeksi (H-ÜFE: Yiyecek ve İçecek Hizmetleri) ve genel Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) verileri karşılaştırılmıştır. Bulgular, istisna tutarlarının kümülatif bazda enflasyonu takip etse de yıllık bazda dalgalı bir seyir izlediğini ortaya koymuştur. Özellikle enflasyonist şokların yaşandığı 2022 ve 2024 yıllarında istisna artışlarının gıda enflasyonunun (H-ÜFE) gerisinde kaldığı; 2023 yılında ise yüksek artışlarla bu kaybın telafi edildiği görülmüştür. Ancak istisnaların enflasyonun gerisinde kaldığı dönemlerde oluşan reel kaybın, çalışanların sağlıklı besinlere erişimini zorlaştırdığı ve bu durumun dönemsel bir İSG riski oluşturduğu sonucuna varılmıştır. Çalışma, istisna tutarlarının belirlenmesinde genel enflasyon oranları yerine, doğrudan gıda ve hizmet maliyetlerini yansıtan endekslerin kullanılmasını önermektedir.
Keywords
Abstract
Adequate and balanced nutrition of employees is a critical preventive factor in ensuring occupational health and safety (OHS), beyond merely affecting labor productivity. Weakening in physical and cognitive abilities due to malnutrition paves the way for occupational accidents and occupational diseases. The aim of this study is to evaluate the financial adequacy of tax and social security premium exemptions for meal allowances offered to employers in meeting the nutritional needs of employees in the light of macroeconomic data. Descriptive analysis method was used in the research; legal exemption amounts for the 2017-2025 period were compared with TURKSTAT Service Producer Price Index (S-PPI: Food and Beverage Services) and general Consumer Price Index (CPI) data. Findings revealed that although exemption amounts followed inflation on a cumulative basis, they followed a fluctuating course on an annual basis. In particular, it was observed that exemption increases lagged food inflation (S-PPI) in 2022 and 2024, when inflationary shocks were experienced, while this loss was compensated with high increases in 2023. However, it was concluded that the real loss occurring during periods when exemptions lagged inflation made it difficult for employees to access healthy food, creating a periodic OHS risk. The study suggests using indices that directly reflect food and service costs instead of general inflation rates in determining exemption amounts.
