SOCIAL MENTALITY AND RESEARCHER THINKERS JOURNAL (SMART JOURNAL), Yıl 2018 Sayı 8

Ресей Империясының Түркі Халықтарының Бірлігін Жоюға Бағытталған Отарлық Саясаты (Білім Беру Саясаты Мысалында)

Yesbol Yesenbaiuly MUHANBETKALIEV,, Yerlan Kenzhebaevich ARINOV — 2024-08-29

Мақалада авторлар ХІХ-ХХ ғасырлардағы түркі халықтарының арасындағы бауырмал әлеуметтік-саяси байланыстарды, рухани жақындықты, ортақ түркілік рухты әлсіретуге, жоюға бағытталған Ресей патшалығының, оның кейінгі мұрагері Кеңес Одағының отарлық пиғылын сол кездегі білім беру саясаты арқылы талдайды. Ресей империясының түркі халықтарын күшпен орыстандыру жолында ұстанып келген саясатының өзекті желісі отарлаушылардың тілін таратуда және бойында Ресейдің отарлық санасын арқалаған білімдерін беруде еді. Ресей империясының Халықтық ағарту министрлігі мен ағартушы-миссионерлері бұратана халықтар арасында ашылған, орыстандыру саясатын көздеген мектептерге ерекше мән берді. Түркі халықтары үшін мектептер ашудың түбінде оларды сауаттандырып, ғылым-білімге тарту емес, керісінше өздерінің күнделікті саяси-әлеуметтік мұқтажына қызмет етер төменгі дәрежелі қызметкерлер даярлау мақсаты жатты. Жұрт ісін түзейтін оқу-тәрбие жұмысы екендігін жақсы түсінген Абай отарлық біліммен сусындаған қазақ балаларының алған білімдерін халықтың пайдасына жұмсамай, орыс ұлықтарына қосылып алып, халқын талауға жәрдемші болып жүргендерін сынап, «қазаққа күзетші болайын деп, біз де ел болып, жұрт білгенді біліп, халық қатарына қосылудың қамын жейік деп ниеттеніп үйрену керек» екендігін барша түркі халқының балаларына насихат етті. Абайдың насихатымен сусындаған ХХ ғасырдың бас кезіндегі қазақ зиялыларының шоғырын топтастырған ортақ мұрат – бодандық бұғауында жаншылған елін құлдықтан, құлдық санадан құтқару, тарихи жадыны жаңғырту, өзге өркениетті елдер қатарына қосу болғаны белгілі. Заманында дүниені дүр сілкіндірген түркі рухының отаршылдықтың салдарынан іріп-шірігенін, «жауған оқтан қайтпайтұғын, түріктің жолбарыстай жүрегінен» жаралған, «ерікке ұмтылған түрік жанды» түркі халықтарының бірігетін уақыты жеткенін жырлаған М. Жұмабаев сынды ойшылдар оқу-білімді отарлық саясат негізінде жасалған ескі әдіспен емес, зайырлы білім беруді көздейтін жаңа әдіске сай ұйымдастыру төңірегінде топтасты. Осы тұста қазақ зиялыларының түркішілдік идеясы жадидизм идеясымен ұштасты. Жадидшілдік бағытының қазақ жерінде кең өріс алып, Алаш қозғалысына ұласу шағы 1910-1920 жылдарды қамтыды. Жадидизм – саяси сипаттағы ағым емес, ол – ағарту ісі мен руханиятты тұтастай қамтыған идеялық негізі бар ағым еді. Жадидшілдер отаршылықтан құтылудың бірден-бір жолы түркі жұртының «тілде, ойда, істе – бірлігі» және халыққа білім беру арқылы санасын жаңғырту деп білді. Мектептер мен медреселерде жүргізілетін оқу жүйелерін «жаңа әдіске» сай реформалап, діни сабақтармен қатар ғылымның әр саласынан хабар беретін арифметика, жағырапия, тарих, жаратылыстану, тіл пәндерін жүргізуді алға қойды. А. Байтұрсынұлы, М. Жұмабаев, М. Дулатұлы т.б. қазақ зиялылары жадид бастамасын батыл қолдай отырып, қазақ даласында «жаңа әдіс» бойынша сауат ашуды қолға алды, бар күштерін халыққа миссионерлік пиғылдан ада оқу-білім үйретуге жұмсады. Бірақ, күшіне енген Кеңес үкіметі «панисламист», «пантүркист» деген жалған желеумен түркі халықтарының тілде, дінде, ойда және істегі бірлігін жырлаушы қазақ зиялыларын түрлі себептермен қудалап, «халық жауы» ретінде репрессияға ұшыратты. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында мемлекеттік деңгейде жүзеге асып жатқан рухани жаңғыру бағдарламасының мақсаты түркі халықтарының бірлігін, рухани тұтастығын, түбі бір түркілік тарихи жадысын жаңғырту екені, қазақ тілін латын қарпіне көшіру жөніндегі шешімдер бауырлас түркі халықтарымен қазіргі өркениетте қайта тоғысу екені мақалада қарастырылады.

Студенттердің Медициналық Карталарын Есепке Алатын Ақпараттық Жүйені Құру

Almat AZHENOV,, Symbat MAMANOVA — 2024-08-29

Қазіргі кезде қандайда бір жұмыс орнының жұмыс өнімділігін арттыру мен адамдарға көрсететін қызмет сапасын жақсарту үшін жұмыс орнының ақпараттық жүйесі болу қажет. Мәліметтер базасы дегеніміз - ақпаратты сақтауға және жинақтауға арналған ұйымдасқан құрылым. Ақпараттық технологиялардың даму үрдісі адам өміріне көптеген жаңалықтар, мол мүмкіншіліктер туғызуда. Атап айтқанда, ақпарат алу мен алмасу, ғылым-білім, қаржы, жарнама, транспорт, бұқаралық-ақпарат, медицина сынды салалардағы жаңалықтарды, жетістіктері мен нәтижелерді жедел түрде, қолма-қол пайдалана алуға мүмкіндік туғызатын жаңа жүйелерді, нысандарды енгізуде. Жұмыстың мақсаты: Студенттік емханада мед. Карталардын электронды жүйесін және дәрігерге жазылуға болатын жүйе құру. Осы мақсатқа жету үшін келесі операцияларды орындау қажет: Кестелерді құру; Кестелерді байланыстыру; Сұраныстарды өңдеу; Ақпараттық жүйені тестілеу; Ақпараттық жүйені іске қосу. Аталған есептерді орындау үшін Oracle мәліметтер базасын басқару жүйесін қолданған жөн. Пәндік аймақты талдау барысында қажетті деректерді қанша кестеге орналастыруға болатыны туралы мәліметтер аңықталады.

Örgütsel Kimlik Dejenerasyonu Üzerinde Örgütsel Atalet Algısının Etkisi

Ömer O. FETTAHLIOĞLU,, Zahide AKDOĞAN , Ayşe ALKIŞ — 2024-08-29

Bu çalışmanın genel amacı; örgütsel atalet davranışlarına yönelik algılamaların örgütsel kimlik algısı üzerinde etkisinin olup olmadığının tespit etmeye yöneliktir. Bu nedenle etkileşimsel bir model deseni oluşturulmuştur. Çalışmamızın genel amacı doğrultusunda örgütsel atalet ve alt bileşenleri ile örgütsel kimlik algısı arasında ilişki tespiti için korelasyon analizi ve değişkenler arasındaki etkileşimin belirlenebilmesi için ise regresyon analizi bulgularına ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın ana evreni Mersin illerinde farklı sektörlerde faaliyet göstermekte olan işletmeler bünyesinde çalışan toplam 24.815 çalışan oluşturmakta olup, örneklem grubunu ise ana evreni temsilen 553 adet çalışan oluşturmaktadır. Örneklem üzerinden veri elde edebilmek adına örgütsel atalet davranışlarına yönelik algılamaları belirlemek amacı ile Liao, S., Fei, W. and Liu, C. (2008) tarafından geliştirilen ve Çankaya (2010) tarafından Türkçeye uyarlanan toplam 14 soru önermesinden oluşan “Örgütsel Atalet Ölçeği” kullanılmıştır. Örgütsel kimlik olgusunu ölçebilmek için ise Dick,R.V., Knippenberg, D.V., Kerschreiter, R., Hertel, G., Wieseke, J.. (2008) tarafından geliştirilen “Örgütsel kimlik Ölçeği” kullanılmıştır. Verilerin istatistiki analizinde ise SPSS 21.0 veri analizi programından yararlanılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen bulgular; örgütsel atalet davranışlarına yönelik algılamalar ile örgütsel kimlik algısı arasında negatif yönlü düşük ve orta düzeyde korelasyon ilişkisinin olduğu sonucunu göstermektedir. Ayrıca çalışmamızın ana konusu olan etkileşimsel desende ise örgütsel atalet davranışları ile örgütsel kimlik değişkeni arasında negatif yönlü bir etkileşimin olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda genel olarak örgütsel kimlik algısına yönelik olumlu düşüncelerin arttırılabilmesi için örgütsel atalet davranışlarına yönelik algılamaların azalması gerektiği düşüncesine ulaşıldığını söylemek mümkün olacaktır.

Химия Пәнін Пәнаралық Байланыс Арқылы Ағылшын Тілінде Кіріктіре Оқыту

N.O. MYRZAKHMETOVA,, Zh.K. KUANYSHEVA , Z.M ARGYNBAEVA , M.D. KENZHABAEVA — 2024-08-29

Кіріктіріп оқыту әдісі жалпы барлық дидактика тәрізді, қазіргі кезде қиын кезеңнен өтуде. Жалпы орта білім берудің мақсаттары өзгерді, жаңа оқу жоспарлары және пәндерді кіріктіріп оқытудың жаңа тәсілдері әзірленуде. Ал білім беру мазмұнын жаңарту оқытуды ұйымдастырудың дәстүрлі емес әдістері мен түрлерін, сондай-ақ түрлі пәндерді кіріктіріп оқыту сабақтарын қолдануды талап етеді. Сол себепті де білім берудің жаңа технологиялары пайда болуда, олардың бірі – CLIL пәндік-т ілдік кіріктіріп оқыту технологиясы.CLIL технологиялары шет тілін басқа пәндерді оқытуда оқудың қажетті құрал ретінде қарастырады. Яғни тілді үйрену кез келген пән саласы арқылы жүргізіледі, демек CLIL шет тілі сабағы емес, шет тілінде өтетін пән сабағы. Сонымен бірге оқушылардың тілдік қарым-қатынастағы қажеттілігі мен мүмкіндіктерін ана тілінде ойлануларына жағжай жасайды. Кіріктіріп оқыту дегеніміз:–біріншіден, сабақта пәнаралық байланыстарды дамытуды және тереңдетуді, олардың ғылымаралық байланысының түпнұсқасы, яғни түрлі пәндерді оқытуды қиыстырудан, олардың өзара терең байланысуына өтуді қарастыру болып табылады ;– екіншідер, жекелеген пәндер бойынша білімді біріктіретін, ұштастыратын жүйе, осының негізінде балалардың әлемді тұтастықта қабылдау қалыптасады;– үшіншіден, оқушылардың ойлау қабілеттерін белсендендіруге, танымдық белсенділіктері мен қызығушылықтарын, өз бетінше жұмыс істеуін дамытуға ықпал етеді, түрлі ғылым слаларына қатысты білімді қорытындылауға бағыттайды.Пәнаралық байланысты жұмыстың мақсаты, мазмұны, әдістері және тәсілдері бойынша пайдаланы кіріктіріп оқытудың негізі болып табылады. Кіріктіріп оқыту барысында идеялар мен ұстанымдардың ұқсастығы айқын байқалады, сонымен бірге алынған білімді түрлі салаларда пайдалану мүмкіндігі пайда болады. Сондай-ақ, кіріктіріп оқыту барысында екі немесе одан да көп пәнді қарастыру және әлемдегі құбылыстар мен нысандардың өзара тығыз байланысын көрнекі көрсету мүмкіндігі болады.

Әлемнің Тілдік Бейнесі

Zharkynbike SULEIMENOVA,, ZH.A. ABITZHANOVA , A.S. POLATOVA — 2024-08-29

Бұл мақалада әлемнің тілдік бейнесі мәселелері қарастарылады. Тіл біліміндегі әлем бейнесін зерттеген ғалымдардың ой-тұжырымдары сарапталады. Әлемнің тілдік бейнесі деген ұғым қазіргі таңда дүние жүзі бойынша көптеген ғалымдардың зерттеу обьектісі болып келеді. Бұл мәселемен айналысу көне заманнан басталды деуге дәлелдер бар. Тек зерттеудің әр кезеңінде ғалымдар «әлемнің тілдік бейнесі» деген ұғым аясын кеңейтіп, тіл білімі ғылымына өз үлестерін қосуда. Сонымен қатар «әлем бейнесі», «әлемнің тілдік бейнесі», «әлемнің концептуалды бейнесі» туралы түсініктер баяндалады.

Gelişmekte Olan Piyasalarda Döviz Kuru-Portföy Yatirimlari İlişkisi:BRICS Ülkeleri Ve Türkiye Örneği

Ahmet ÇİLİNGİRTÜRK,, Müge ÇETİNER — 2024-08-29

Ģelişmekte olan ülkeler kalkınmalarını finanse etmek ve böylece gelişmiş ülkelere yetişebilmek için yabancı sermaye ihtiyacında olup özellikle de bunu kısa vadeli portföy girişleriyle sağlama yoluna gitmektedir. Ülkelerin makroekonomik politikaları üzerinde portföy akımlarının döviz kuruna bağımlı değişken olarak etkisinin araştırıldığı bu çalışmada, BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) ve Türkiye’de portföy girişleri- döviz kuru ilişkisi 2002-2016 dönemi için panel veri seti kullanılarak incelenmiştir.

Anketlerin Veri Girişlerinin Kolay Bir Şekilde Yapılmasını Sağlayan Bilgisayar Tabanlı Bir Yöntemin Tanıtımı

Arif Selim EREN, — 2024-08-29

Sosyal bilimlerde anketler veri toplama için sıkça kullanılan yöntemlerden birisidir. Bu makale anketlerden elde edilen sonuçların hızlı bir şekilde veri girişlerinin yapılmasını sağlayan bilgisayar tabanlı bir yöntemin tanıtımını amaçlamaktadır. Bu kapsamda ilkin daha önce konu ile ilgili yapılan çalışmalar konu, kapsam, yöntem ve bulgular bakımından incelenmiş ve bir yazın taraması gerçekleştirilmiştir. Yazından elde edilen bulgulardan yola çıkarak görüntü işleme programları ve Microsoft Excel kullanılarak anketlerin veri girişinin kolay bir şekilde yapılabileceği gösterilmiştir. Sonuç olarak sosyal bilimlerde araştırma yapanların kullanabilecekleri ve araştırma kapsamında yapılan faaliyetlerden en fazla zaman alan bir hususun çözümü gerçekleştirilmiştir. Ayrıca anketlerde en sık rastlanılan sorunlardan birisi olan veri girişi ile ilgili madde hatalarının da önüne geçmek mümkün olacaktır. Bu çalışma ile yazına önemli bir katkının gerçekleştirilmesi böylece hedeflenmektedir.